Tijdens zijn vijf weken durende rondreis door Noorwegen begon Gerard Dielessen zich steeds nadrukkelijker af te vragen wat de overweldigende natuur en de enorme ruimte met mensen doen. Maakt die omgeving mensen milder? En draagt zij misschien bij aan een cultuur waarin vertrouwen, verantwoordelijkheid en het gesprek met elkaar een grotere rol spelen? Tijdens de reis van de Noordkaap naar het zuiden, samen met zijn vrouw Kaya en hun hond Blanca, sprak hij daarover met mensen die hij onderweg ontmoette. Uit die ervaringen groeide ook het idee voor een mogelijke Norway Experience: geen gewone groepsreis, maar een kleinschalige reis rond natuur, ruimte, leiderschap en reflectie. Vorige maand schreef Dielessen in Op de Grote Plaat al over de Noorse sportcultuur, onder de titel ‘Waar winnen nog niet hoeft’.
Daar stonden we dan, op de afslag van hole 2 van Lofoten Links. Arholmen. Een van de meest noordelijk gelegen golfbanen ter wereld, honderden kilometers boven de poolcirkel.
De green van deze signature hole ligt verscholen tussen indrukwekkende rotsen, aan drie kanten omgeven door zee. Boven op het graniet waakt niet zelden een zeearend. De par 3 van zo’n 140 meter oogt vanaf de tee zelfs een beetje intimiderend. Langer ook. Je moet de bal zeker honderd meter laten vliegen. Anders kan hij zomaar via het strand in zee verdwijnen.
Kaya en ik stonden er om een uur of tien ’s avonds. Midden juni. Geen wolkje aan de lucht. Graad of twintig. De zon stond nog hoog boven de horizon, recht voor ons. Een extra hindernis, zo bleek toen ik mijn bal richting de green sloeg. Het voelde goed, maar ik zag niets. De bal verdween ergens in het geeloranje licht.
Even later bleek hij op een meter of vijftien van de hole te liggen. Twee putts. Par. Niet verkeerd.
Het was een van de weinige holes die ik die avond, of beter gezegd nacht, echt goed speelde. Natuurlijk Lofoten Links is een moeilijke baan om te spelen. Maar dat was het niet. Het was bijna onmogelijk om je alleen met golf bezig te houden. De ervaring om midden in de nacht te kunnen sporten was té overweldigend. Onze aandacht ging veel meer uit naar het licht, de zee, de vogels, de bergen en naar de zon die maar niet achter de horizon wilde verdwijnen.
We waren naar Lofoten Links gekomen om te golfen.
Maar de sport werd bijna bijzaak.
Achteraf was dat misschien wel de essentie van die avond. De omgeving nam het over. Niet op een opdringerige manier, maar juist doordat er zoveel ruimte was. Een universum om te kijken, om stil te vallen, om je aandacht ergens anders op te richten dan op het doel dat we onszelf hadden gesteld.
Tijdens onze reis door Noorwegen begon ik me steeds vaker dezelfde vraag te stellen: wat doen ruimte en natuur eigenlijk met mensen?
Foto onder:
Op Lofoten Links wordt de mens vanzelf kleiner. Ruimte, licht en landschap bepalen waar je aandacht naartoe gaat.
Ik kom al meer dan vijftig jaar in Noorwegen. Ik dacht het land inmiddels behoorlijk goed te kennen. Tijdens onze reis van vijf weken deze zomer begon ik anders te kijken. Niet alleen naar de bergen, fjorden en eindeloze wegen, maar vooral ook naar de manier waarop Noren met die omgeving leven.
Natuur is er veel minder een plek waar je af en toe naartoe gaat. Buiten zijn hoort bij het dagelijks leven. Kinderen groeien ermee op. Friluftsliv is niet alleen wandelen of sporten, maar bijna een levenshouding. En het allemannsretten, het recht om vrij door de natuur te trekken, vertelt misschien nog wel iets wezenlijkers: je krijgt ruimte, maar daar hoort verantwoordelijkheid bij.
Juist daar begon voor mij een verbinding te ontstaan met een onderwerp waar ik mijn hele werkende leven mee bezig ben geweest: leiderschap.
Niet alleen tijdens dat nachtelijke rondje op Lofoten Links mijmerde ik over de gedachte dat natuur en ruimte van grote invloed zijn op de cultuur van een land. En misschien ook wel op de cultuur van organisaties.
We spreken in organisaties gemakkelijk over autonomie, vertrouwen en eigenaarschap. In de praktijk organiseren we vaak het tegenovergestelde: procedures, verantwoordingslijnen, controlemechanismen en steeds weer nieuwe afspraken om zeker te weten dat er niets misgaat. Ruimte geven klinkt aantrekkelijk. Totdat iemand die ruimte werkelijk gebruikt en een andere keuze maakt dan wij zelf zouden hebben gemaakt.
Juist daarom bleef het ‘Noorse model’ mij bezighouden. Vrijheid is er niet hetzelfde als vrijblijvendheid. Allemannsretten geeft veel ruimte, maar die ruimte bestaat alleen dankzij een bijna vanzelfsprekend beroep op verantwoordelijkheid. Vrijheid is daar een afspraak. Je mag ergens komen omdat van je wordt verwacht dat je er zorgvuldig mee omgaat. Vertrouwen wordt niet georganiseerd met nóg een regel, maar verondersteld totdat het tegendeel blijkt.
Natuurlijk is Noorwegen geen ideaalstaat. Ook daar bestaat bureaucratie. Er zijn regels en soms lopen belangen hard tegen elkaar in. Toch is de verhouding tussen ruimte, vertrouwen en verantwoordelijkheid op veel plaatsen wel anders voelbaar. Misschien juist omdat de fysieke omgeving mensen voortdurend laat ervaren dat niet alles maakbaar, planbaar of controleerbaar is.
Daar zat voor mij deze zomer de persoonlijke omslag. Ik reis al decennia door Noorwegen en schreef er eerder vooral over vanuit de reiziger en wandelaar: waar moet je zijn, welke route is mooi, welk landschap mag je niet missen? Nu verschoof de vraag. Niet alleen: wat kun je in Noorwegen doen? Maar vooral: wat kan Noorwegen met jóú doen?
Die vraag bleef ook na thuiskomst hangen. Want als ruimte en natuur invloed hebben op hoe mensen leven, denken en samenwerken, dan is het interessant om dat niet alleen te beschrijven, maar ook bewust te ervaren.
Zo ontstond onderweg het idee voor wat ik voorlopig de Norway Experience noem. Geen klassieke groepsreis, geen managementtraining met een mooi decor en ook geen programma waarin iedere minuut vooraf is dichtgetimmerd. Eerder een kleine groep mensen die een aantal dagen naar het hoge noorden gaat om buiten in de natuur te zijn, te kijken, te wandelen, gesprekken te voeren en te ervaren wat afstand, stilte, licht en natuur met je aandacht doen.
Daar horen natuurlijk ontmoetingen bij met mensen die Noorwegen van binnenuit kennen. Ervaringen in de natuur. Gesprekken over leiderschap, verantwoordelijkheid, sport, samenleving en de manier waarop ruimte en overweldigende natuur gedrag beïnvloeden. Maar ook tijd waarin niets hoeft. Want als je werkelijk wilt onderzoeken wat ruimte met mensen doet, moet je die ruimte ook durven laten bestaan.
De eerste gedachten gaan richting een kleine groep in mei of juni, wanneer het in het noorden van Noorwegen vrijwel voortdurend licht is en de natuur zich in volle breedte laat zien. Niet om met pasklare antwoorden terug te keren, maar misschien wel met betere vragen.
Of zo’n Norway Experience er werkelijk komt, weet ik nog niet. Eerst wil ik weten of deze gedachte ook bij anderen iets raakt. Of er mensen met verantwoordelijkheid zijn die zich willen laten inspireren door ruimte en natuur; die niet alleen naar Noorwegen willen reizen om er even uit te zijn, maar juist om met enige afstand opnieuw te kijken naar zichzelf, hun werk en de omgeving waarin zij verantwoordelijkheid dragen.
Misschien is dat uiteindelijk wel wat die avond op Lofoten Links gebeurde. We gingen erheen om golf te spelen. Maar midden in het licht van de nacht bleek de score ineens veel minder belangrijk dan de plek waar we stonden.
Ruimte veranderde onze aandacht.
En daarmee, voor even, ook ons perspectief.
Golazo Media en Gerard Dielessen onderzoeken de mogelijkheid van een kleinschalige Norway Experience in het voorjaar van 2027. Laat vrijblijvend weten dat je op de hoogte wilt blijven van de verdere ontwikkeling.
Dielessen schrijft maandelijks voor Sport & Strategie Online over opvallende ontwikkelingen in de sport, met bijzondere aandacht voor media, leiderschap en internationale sporttrends. Na de Olympische Spelen van Tokio in 2021 beëindigde hij zijn periode als algemeen directeur van NOC*NSF. Eerder vervulde hij die functie bij de NOS. Tegenwoordig is hij onder meer voorzitter van de raden van toezicht van Omroep MAX, Stichting Alpe d’HuZes en RTV Drenthe en adviseert hij organisaties op het snijvlak van leiderschap, media en strategie.