Nadat ik in de afgelopen pakweg twintig jaar misschien wel veertig keer de Nederlandse berg ben opgefietst, beklom ik in de vroege ochtend van 4 juni te voet Alpe d’Huez. Dat deed ik samen met Erik Jutstra, voorzitter van de stichting Alpe d’HuZes. Hij als degene die de stichting dagelijks richting geeft, ik als voorzitter van de Raad van Toezicht iets meer op afstand. Op deze ochtend vielen die rollen even weg. We waren vooral twee mensen die, samen met duizenden anderen, omhoogliepen of -fietsten.

Trage beklimming

Om half vijf gaf Erik in het centrum van Le Bourg d’Oisans het startschot voor de twintigste editie van dit bijzondere evenement. Vijfduizend deelnemers begonnen aan een lange dag. Fietsend, wandelend, soms één keer, soms verschillende keren, en voor een groot aantal deelnemers zelfs zes keer. Eenentwintig bochten, bijna elfhonderd hoogtemeters, een gemiddeld stijgingspercentage van 8,1 procent. Een fysieke opgave, maar vooral een collectieve poging om geld bijeen te brengen voor KWF Kankerbestrijding.

Voor mij voelde deze beklimming anders dan al die keren op de fiets. Misschien omdat lopen trager is. Omdat je meer tijd hebt om te kijken, te luisteren, te herinneren. En omdat deze berg, hoe vaak ik hem ook heb beklommen, voor mij nooit zomaar een berg is geworden.

Nooit zomaar een berg

Ergens onderweg stond ik even stil bij een herinnering aan mijn zoon Mattis. Ooit beklommen we samen de nabijgelegen Galibier. Daarna zouden we, na de lunch, ook nog wel even de Alpe doen. Mattis ging er na de lunch als een speer vandoor. Het was bloedheet. Na alle inspanningen van eerder op de dag hield ik het in La Garde, bij bocht 14 voor gezien. Ik belde Mattis. Hij bleek op een muurtje een stuk hoger op de berg bij bocht 7 te zitten. ‘Ik ben afgemattist,’ zei hij, ‘en kom ook naar beneden.’

Zomaar een Alpe-verhaal. En tegelijk natuurlijk veel meer dan dat. Mattis overleed twee jaar geleden aan de gevolgen van leukemie. Sindsdien probeer ik zijn verhalen, en onze verhalen, levend te houden. Niet door ze vast te zetten in verdriet, maar door ze te blijven vertellen. Op de fiets. In woorden. En soms, zoals nu, te voet op de berg die zoveel herinneringen oproept.

Onderweg voeren Erik en ik gesprekken met de mensen die we tegenkomen. Ze hebben allemaal een verhaal. Een eigen verhaal. Dat is misschien wel het meest bijzondere van Alpe d’HuZes: binnen een halve minuut zit je in een levensverhaal.

Juist daarom wilde ik voor deze column ook spreken met Dorine Manson, directeur van KWF Kankerbestrijdingn (op de foto boven dit artikel. Want achter al die persoonlijke verhalen op de berg schuilt ook een grotere maatschappelijke beweging. Alpe d’HuZes is niet alleen een indrukwekkend sportief evenement, waar ik als vrijwilliger een bescheiden bijdrage aan mag leveren. Alpe d’HuZes is ook een antwoord op een diep menselijke behoefte: iets willen doen als het leven je raakt op een plek waar je zelf weinig controle over hebt.

Dat past ook in een bredere ontwikkeling die KWF ziet. Mensen verbinden zich minder vanzelfsprekend voor lange tijd aan één goed doel of één vereniging. “Zeker jongere generaties kiezen vaker zelf het moment, de vorm en de actie die bij hen past. Niet minder betrokken misschien, maar anders betrokken. Meer vanuit persoonlijke betekenis. Meer vanuit beleving. Meer vanuit de vraag: wat kan ik nú doen?”

Sportevenementen spelen daarin een steeds grotere rol, volgens de KWF-directeur. Niet alleen Alpe d’HuZes, maar ook marathons, sponsoracties en andere initiatieven van derden worden belangrijker voor de financiering van KWF. Dorine vertelde mij dat het aandeel van dit soort acties in de inkomsten van KWF de afgelopen jaren duidelijk is gegroeid: van 18 procent in 2019 naar, naar verwachting 25 procent dit jaar. Dat zijn geen randactiviteiten meer. Het zijn wezenlijke pijlers onder het werk van KWF.

Maar de betekenis is groter dan geld alleen. Natuurlijk, de miljoenen die Alpe d’HuZes ieder jaar bijeenbrengt zijn van enorme waarde voor kankeronderzoek. Ze maken onderzoek mogelijk, dragen bij aan betere behandelingen en aan doorbraken zoals immunotherapie.

Vooruitgang kankeronderzoek

Dorine wees er ook op hoe groot de vooruitgang al is geweest. “Waar ooit ongeveer een kwart van de mensen vijf jaar na de diagnose kanker nog leefde, ligt dat percentage inmiddels rond de zeventig procent. Dat is hoopgevend. En tegelijk is het niet genoeg. Voor te veel vormen van kanker zijn de perspectieven nog altijd te beperkt. Voor zeldzame kankers is nog veel onderzoek nodig. De laatste stappen zijn misschien wel de moeilijkste.”

Wat mij trof in het gesprek met Dorine is dat KWF en Alpe d’HuZes elkaar juist in die combinatie versterken. KWF brengt de kennis, de onderzoeksagenda, de infrastructuur en de maatschappelijke legitimiteit. Alpe d’HuZes brengt de energie van duizenden mensen die bereid zijn hun persoonlijke verhaal om te zetten in actie. De een kan niet zonder de ander. Zonder onderzoek blijft emotie machteloos. Zonder emotie wordt onderzoek abstract.

De opgave na twintig jaar

Dat maakt Alpe d’HuZes, wat mij betreft, tot meer dan een fondsenwervend evenement. Het is een gemeenschap voor één week, en voor veel deelnemers veel langer dan dat. Een plek waar mensen hun verhaal niet hoeven uit te leggen omdat iedereen weet dat er een verhaal is. Soms uitgesproken. Soms zichtbaar op een shirt, een foto, een naam op een arm. Soms alleen aanwezig in stilte. Een week bovendien waarin iedereen het met elkaar eens is, zeg ik vaak.

Tegelijkertijd is er ook een opgave voor de komende jaren. Hoe houd je de kern van Alpe d’HuZes vast en blijf je toch vernieuwen? Hoe betrek je nieuwe generaties? Hoe zorg je voor meer diversiteit onder deelnemers? Hoe kun je misschien ook internationaal groeien, zonder de unieke sfeer en saamhorigheid van de berg te verliezen? Hoe zorg je voor een duurzaam evenement? Geen eenvoudige vragen. Juist omdat het succes van Alpe d’HuZes niet alleen in de omvang zit, maar in de kwetsbaarheid en echtheid van de ervaring.

Voor mij kwam in het gesprek met Dorine opnieuw samen waarom deze berg zoveel betekent. De Alpe is een sportieve uitdaging, zeker. Eenentwintig bochten, bijna elfhonderd hoogtemeters, pijn in de benen, adem zoeken, doorgaan. Maar uiteindelijk gaat het niet om de berg. Het gaat om wat mensen meenemen naar boven. En om wat ze, vaak lichter en sterker tegelijk, weer mee naar beneden nemen.

Niet zichtbaar, wel aanwezig

Terug naar mijn wandeling in die vroege ochtend van 4 juni. Het was inmiddels licht geworden. Het omringende, majestueuze landschap onthulde zich langzaam, alsof iemand het licht in een film had opgedraaid. Samen voerden we mooie gesprekken over het leven, over de toekomst, over onze verwondering dat we dit evenement organiseren met zo’n 1500 vrijwilligers, en over het ongelooflijke feit dat we dit jaar met elkaar ruim 25 miljoen euro voor kankerbestrijding bijeen hebben gelopen en gefietst.

We liepen in vlot tempo naar boven. Iets meer dan tweeëneenhalf uur hadden we nodig. Het passeren van de finish voelde anders dan op de fiets. Trager misschien. Stiller ook. Alsof ik niet alleen zelf bovenkwam, maar ook iets van al die verhalen met mij meedroeg.

En natuurlijk was Mattis daar ook. Niet zichtbaar, maar wel aanwezig. In een herinnering aan een muurtje in een bocht. In een grapje dat nooit verloren gaat. In het besef dat liefde, net als deze berg, niet ophoudt bij de finish.

PS: KWF maakte een mooie video om alle deelnemers aan twintig jaar Alpe d’HuZes te bedanken. Daarin wordt zichtbaar waar al die verhalen, beklimmingen en donaties uiteindelijk aan bijdragen: