Twee initiatieven

Omdat Drenthe een schaatsgekke provincie is, werd de sluiting door veel schaatsers als een groot gemis ervaren. Al snel ontstonden los van elkaar twee initiatieven voor een nieuwe baan. In Assen vonden de gemeente en bouwbedrijf VolkerWessel elkaar, in Hoogeveen (waar zowel Jan Bols als Piet Kleine, Drenthes beroemdste schaatszonen, vandaan komen) ontstond een soortgelijke coalitie tussen de gemeente en bouwers. Beide initiatieven rekenden op financiële hulp van de provincie, maar die wilde slechts één baan faciliteren. In 2017 zei de provincie: wie het beste plan heeft krijgt van ons 5 miljoen.

Jonkers: "De gemeente Hoogeveen heeft toen met enig kunst- en vliegwerk dat pleit gewonnen en zo kwam er zomer 2017 5 miljoen euro beschikbaar voor de gemeente Hoogeveen om een ijsbaan te bouwen. In Hoogeveen waren er destijds ook plannen voor een nieuw zwembad. Dus toen dat geld beschikbaar kwam, werd gezegd: laten we het zwembad naar voren halen en er één groot gecombineerd complex van maken. Een zwembad erbij betekent echter dat je een nieuw plan moet maken, opnieuw moet overleggen, kortom allerlei molens gingen opnieuw draaien."

Mobiliseren

De kwestie werd weer opportuun toen eind 2021 ANG, bouwer en exploitant van Schaatsbaan Rotterdam, bij Jonkers aanklopte met de vraag: valt er te praten over de aanleg van een kunstijsbaan in Drenthe? "Natuurlijk, graag, heb ik meteen gezegd. Vanuit het gewest hebben we er groot belang bij dat er in Drenthe weer een ijsbaan komt. Het aantal keren dat er in de winter nog natuurijs is, is gering geworden. Kinderen in Drenthe kunnen zo geen schaatsen meer leren. Een nieuwe ijsbaan is essentieel om de schaatssport in Drenthe in stand te houden. Want Kardinge in Groningen is voor veel recreatieve schaatsers, zeker voor gezinnen met kinderen, te ver weg. Uit onderzoek blijkt dat wanneer mensen meer dan een half uur kwijt zijn om bij een baan te komen, ze niet gaan. Assenaren gaan misschien nog net naar Kardinge, maar iedereen ten zuiden van Assen niet. Ook bij de banen in Enschede en Deventer blijkt het leeuwendeel van de bezoekers uit een cirkel van 30 kilometer rondom de baan te komen."

Jonkers stelde alles in het werk om de gemeente Assen, die al interesse had getoond, en de provinciale politiek in Drenthe te mobiliseren om mee te gaan in het plan van ANG. "Uiteindelijk is het in 2023 gelukt om de provincie hierachter te krijgen, zodat er toch weer geld beschikbaar kwam. Zij het niet die 5 miljoen euro van eerst – dat vonden ze in het huidige tijdsgewricht te veel – maar 2,5 miljoen. Na veel overleg en inzet vanuit de gemeente Assen en ANG, is het in juli jl. gelukt om een budget van 8,5 miljoen bij elkaar te krijgen. Naast de provincie doet de gemeente Assen mee voor 3 miljoen, en ANG zelf voor 3 miljoen."

Energiezuinige tunnelbaan

8 miljoen, dat was het budget dat ANG dacht nodig te hebben voor de aanleg in Assen van een soortgelijke tunnelbaan als welke het in Rotterdam al twaalf jaar succesvol exploiteert. Een tunnelbaan is een baan zonder middenterrein: alleen de baan zelf is overkoepeld, je rijdt dus als het ware in een tunnel, zij het een ruime. Jonkers: "Het gaat om een volwaardige 400 meterbaan, ruim, licht en breed genoeg, waar je perfect je rondjes kunt rijden. Je kunt er trainen, marathons rijden, alles. Je kunt alleen niet de schaatsers aan de overzijde zien en zien wat daar gebeurt. Daarom kunnen er ook geen echte officiële wedstrijden worden gereden, want een jury kan niet de hele baan overzien. Maar dat hoeft ook niet, want de baan in Assen is uitsluitend bedoeld voor de breedtesport en om kinderen te leren schaatsen en schaatstalent te ontwikkelen. Voor wedstrijden zullen de schaatsers uit onze gewest naar Groningen moeten, naar Kardinge."

Er zal straks in Assen, zoals dat ook in Rotterdam gebeurt, vooral veel ruimte worden gemaakt voor het schoolschaatsen. "Alle kinderen die in Drenthe basis- en voortgezet onderwijs volgen, kunnen één keer per jaar met hun klas gratis komen schaatsen. En dan krijgen ze een kaartje mee voor een tweede keer, maar die tweede keer moet je wel op eigen initiatief komen."

Voordeel van een tunnelbaan, betoogt Jonkers, is vooral dat hij, vanwege het ontbreken van een overdekt middenterrein, energiezuiniger is. "Hij verbruikt ongeveer een derde tot een kwart van de energie van een normale kunstijsbaan. Ook de bouw- en exploitatiekosten liggen een stuk lager, want je hoeft je niet in te spannen om op het lege middengebied sfeer te creëren. Eigenlijk lukt het alleen in Thialf, met alle extra’s die ze daar hebben en tegen hoge kosten, om daar iets moois van te maken. Alle andere grote hallen kampen met het probleem van een sfeerloos midden. Een tunnelbaan is veel knusser. Met mooie verlichting kun je daar een heel gezellige en leuke sfeer creëren, waardoor het schaatsen echt een middag of avondje uit wordt, waar je met het hele gezin naartoe kunt."

"Na de sluiting van De Bonte Wever hebben alleen schaatsvereniging Noordoost Drenthe en schaatsvereniging Zuidwest Drenthe hun ledental op peil kunnen houden, want hun leden konden relatief makkelijk uitwijken naar de nabijgelegen banen van Groningen en Heerenveen. Maar de Scheuvelloper en De Hunen beleefden een enorme leegloop en hebben nog maar een fractie van het oorspronkelijke ledental. Ook veel schaatsers uit Noordoost Overijssel haakten af of zochten, zoals ikzelf, noodgedwongen hun toevlucht tot de baan in Deventer of Enschede."

Cijfermatig heeft de afwezigheid van een baan in Assen de schaatssport in Drenthe vrijwel om zeep geholpen, analyseert Jonkers. "Als de baan in Assen er weer is zullen veel recreatieve schaatsers uit de omtrek, maar vooral kinderen, het ijs weer opzoeken en de sport nieuw leven inblazen."

Renovatie Kardinge

Het is tamelijk uniek dat er in Nederland weer een kunstijsbaan bij komt want de laatste jaren zijn er alleen maar banen gesloten. Naast de Bonte Wever in 2016 moesten in 2020 ook de 400 meter baan in Dronten en de 2,5 kilometer lange Flevonice in Biddinghuizen de kassa’s sluiten. Zonder betrokkenheid van gemeentelijke of provinciale overheden is het nu eenmaal moeilijk om een kunstijsbaan winstgevend te exploiteren. Ook IJsbaan Twente in Enschede dreigde in 2022 vanwege financiële problemen door de energiecrisis gesloten te worden, vertelt Jonkers. "De schaatsverenigingen daar hebben vervolgens de gemeente onder druk gezet en sluiting weten te voorkomen. Hetzelfde gebeurde in Groningen, waar sluiting dreigde voor Kardinge. Ook daar hebben de verenigingen zich heel actief opgesteld en renovatie afgedwongen. Als voorzitter van het gewest (in 2016 werd Jonkers behalve van Drenthe ook voorzitter van het gewest Groningen, red.) ben ik daar ook actief in geweest, via gesprekken met de gemeente en provincie. Maar het is vooral aan de werkgroep Behoud IJsbaan-Kardinge te danken dat de gemeente Groningen dit voorjaar het plan heeft aangenomen om een nieuw Kardinge te bouwen, want de oude, 30-jarige baan is in principe afgeschreven."

Het oude Kardinge zal worden afgebroken om, vlak ernaast, vervangen te worden door een nieuw complex. Er komen twee 30x60 meter banen bij, een voor ijshockey, de ander – op het middenterrein – voor kunstrijden, shorttrack en het schaatsgekrabbel van de jongste jeugd. "Zo’n 30x60 baantje op het middenterrein is een prima manier om de kale vlakte in het midden op te heffen. Belangrijk effect is ook dat kinderen die daar leren schaatsen, de schaatsers op de 400 meter baan kunnen zien rijden. Ze zien dus waar ze zelf naartoe kunnen – een effect met een enorme meerwaarde: het stimuleert om te blijven schaatsen."

Regionale schaatspiramide

Als voorzitter van beide gewesten is Jonkers net zo blij met de komst van de nieuwe baan in Assen als met de renovatie van Kardinge. "Er is in de regio veel discussie geweest of er wel twee schaatsbanen naast elkaar kunnen bestaan. Komen er wel genoeg schaatsers? Net als de werkgroep van verenigingen heb ik daar geen moment twijfel over. De tunnelbaan in Assen zorgt voor een grotere aanwas van jeugdschaatsers en een bredere opbouw van de regionale schaatspiramide, waar Kardinge als wedstrijdbaan alleen maar profijt van heeft. Van kannibaliseren is geen sprake, sterker: ze vullen elkaar juist uitstekend aan. Hoe meer toeloop in Assen, hoe beter de baan in Groningen kan bestaan."

In november komt een einde aan de bestuursperiode van Jonkers als voorzitter van beide gewesten. Dat zowel de nieuwbouw in Assen als de renovatie van Kardinge juist vóór het verstrijken van die termijn is veiliggesteld, ziet hij als "heel mooi cadeau". De credits voor de renovatie van Kardinge schuift hij ruimhartig naar de werkgroep Behoud IJsbaan-Kardinge. Maar in Assen is hij de afgelopen tien jaar wel degelijk kartrekker en aanjager geweest. "Je netwerk aanspreken, mensen bij elkaar brengen en overtuigen van de noodzaak van zo’n baan voor de schaatsport in Drenthe – het is een hele klus geweest. Doorslaggevend is misschien wel de excursie voor de leden van Gedeputeerde Staten naar de baan in Rotterdam geweest die ik heb georganiseerd. Om te laten zien hoe zo’n tunnelbaan eruitziet en hoeveel kinderen, met name kinderen van wie je bij voorbaat kunt zeggen dat ze niet zijn opgegroeid met schaatsen, wel niet profiteren van zo'n baan. Dat was voor de meeste van hen echt een eyeopener. Als kinderen, ik weet het nog van mijn eigen kinderen, eenmaal met de schaatsbeweging in aanraking zijn gekomen, vinden ze dat bijna allemaal een heel fijne manier van bewegen, fijner bijvoorbeeld dan hardlopen. Ze komen altijd lachend van het ijs, al zijn ze tien keer gevallen. Dat plezier gaat over alle culturen heen."

De bouw van het nieuwe Kardinge staat gepland voor 2028; in Assen, zo is de hoop, kan eind 2026 worden geschaatst. Jonkers: "Wat nog rond moet komen is de energievoorziening en de elektriciteitsaansluiting. Op veel plekken in Nederland, ook in Assen, is netcongestie een groot probleem. Ook de stikstofdiscussie kan voor vertraging zorgen; maar dat is helemaal moeilijk in te schatten, dus daar doe ik liever geen uitspraak over."

Dit artikel verscheen eerder in vakblad SPORTACCOM (editie 3-2025).

Foto's: Schaatsbaan Rotterdam/ANG