Mentale gezondheid draait niet meteen om mentale stoornissen. Het betekent ook ‘gewoon’ dat je lekker in je vel zit, in het dagelijkse leven goed functioneert en dat je kunt omgaan met de stress en spanning die er af en toe bij horen. Emoties en problemen zijn vaak normaal voor de levensfase waarin jongeren zich bevinden en meestal van tijdelijke aard.

Als ze niet (meer) tijdelijk zijn of te negatief, kunnen ze de overhand nemen. Daar kunnen de toenemende mentale uitdagingen in de samenleving aan bijdragen, van de nasleep van de coronapandemie tot prestatiedruk en sociale media. Die uitdagingen raken iedereen, maar vooral jongeren. Uit cijfers blijkt dat één op de vijf Nederlandse jongeren psychische klachten heeft. Bovendien is de verwachting dat depressie in 2030 wereldwijd de meest voorkomende ziekte is.

Verantwoordelijkheid

Die alarmerende ontwikkelingen waren ook voor de grootste sportbond van Nederland, de KNVB, reden om een bijdrage te leveren aan de mentale gezondheid van jongeren. "De rekensom is namelijk simpel", vertelt Joeri Houniet, Senior medewerker Voetbalontwikkeling bij de KNVB en hier samen met een aantal anderen nauw betrokken bij ‘De Onzichtbare Blessure’. "Als zoveel jongeren te maken hebben met mentale problemen of mentale uitdagingen, dan zitten ze ook zo goed als in elk voetbalteam. Als KNVB voelen we richting onze honderdduizenden voetballers dan de verantwoordelijkheid om ondersteuning te bieden."

Supportfiguur

Dat begint bij het bespreekbaar maken van het thema, waar nog altijd een vorm van taboe op rust. Daar ligt voor verenigingen – voor de trainers in het bijzonder – een cruciale rol. Spelers komen vaak meermaals per week naar de club en daar kunnen trainers een luisterend oor bieden, het gesprek aangaan en ervoor zorgen dat de spelers zich gezien, gesteund en begrepen voelen. Dat kan al een hoop schelen. Houniet: "Sport kan een heel belangrijk middel zijn in het bevorderen van de mentale gezondheid. We weten ook dat jongeren veel baat hebben bij zogeheten supportfiguren en die lopen vaak op de vereniging rond. Dat zijn de mensen die dicht bij de spelers staan, zoals een teammanager of fysiotherapeut, maar natuurlijk vooral de trainer."

Tegelijkertijd zijn en blijven trainers in de eerste plaats trainers en geen professionele hulpverleners, zoals de KNVB ook benadrukt. Daarom is het belangrijk dat zij weten wat ze binnen hun rol kunnen doen en waar hun eigen grenzen liggen. "Het begint vooral met de bewustwording dat er ook in hun eigen team waarschijnlijk spelers zitten met een mentale uitdaging, hoe groot of klein ook, en dat je daar als trainer vaker dan je denkt een positieve invloed op kunt hebben. Het kan al ontzettend helpen om gewoon even te vragen hoe het gaat en een speler het gevoel te geven dat hij er niet alleen voor staat. Daarmee kun je het ontstaan van een mentale uitdaging zelfs nog in de kiem smoren, voordat het echt een probleem wordt. Je kunt als trainer op een heel laagdrempelige manier al van waarde zijn, zonder dat je meteen een psycholoog hoeft te zijn."

Verschillende thema’s

Kortom: het gaat er niet om dat trainers diagnoses stellen of dé oplossing bieden, maar dat ze een omgeving creëren waarin spelers hun emoties en problemen kunnen uiten en bespreken. Om trainers daarbij te helpen, ontwikkelde de KNVB in samenwerking met Zilveren Kruis het platform ‘De Onzichtbare Blessure’. Hierop vinden zij, verspreid over verschillende thema’s, praktische informatie en tips over hoe ze kunnen bijdragen aan het mentale welzijn van hun spelers. Momenteel is ongeveer de helft van de thema’s online beschikbaar. In de loop van het huidige halfjaar volgt de rest en mogelijk zelfs nog iets meer.

1. Signaleren
2. Een goed gesprek
3. Luisteren
4. Wat als...
5. Communicatie en taalgebruik
6. Ken je je spelers?
7. In- en uitchecken
8. Een geblesseerde speler
9. Veilig klimaat
10. Motivatie
11. Teamdynamiek
12. Pesten
13. Teambuilding
14. Digitale wereld

Structurele uitrol

Die vertaalslag naar de praktijk is ook waar de KNVB nu, naast de verdere ontwikkeling van het online platform, mee bezig is. De online beschikbaarheid van de informatie voor trainers is namelijk stap één. Daarna komt de stap naar de situatie waarin het thema nog beter een plek krijgt binnen het voetballandschap, zodat verenigingen en trainers er structureel kennis mee gaan maken. "De online module zou bijvoorbeeld geïntegreerd kunnen worden in onze bestaande programma’s, of misschien gaan we er wel workshops over ontwikkelen. Er zijn veel mogelijkheden. We zitten nu in de fase waarin we bekijken hoe we ‘De Onzichtbare Blessure’ nog verder kunnen uitrollen. Zo dragen we er stapje voor stapje aan bij dat mentale gezondheid beter bespreekbaar wordt op de vereniging, zodat straks steeds minder jongeren een zware wedstrijd spelen."

Een kijkje nemen op het platform? Ga naar onzichtbareblessure.nl.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in vakblad SPORT Bestuur en Management (1-2026).

Lees ook deze eerdere artikelen over sport en mentale gezondheid: