Een paar maanden na de Olympische Spelen van Parijs vertelde Marit Bouwmeester mij dat zij niet de beste zeilster aller tijden was geworden vanwege haar talent. "Mijn broer en zus waren veel talentvoller", zei ze, toen we samen deelnamen aan een panelbijeenkomst voor de grote Nederlandse auto-importeur Pon. We blikten terug op de Spelen van Parijs, die zo succesvol waren verlopen voor TeamNL, en keken vooruit naar de editie van Alpe d’HuZes 2025, waar het bedrijf met een grote delegatie aan zou gaan deelnemen.

"Ik ben de grootste zeilster aller tijden geworden omdat ik goed kan leren. Dat is belangrijker dan talent’" zei ze. Een prikkelende stelling. Vlak voor de feestdagen werkte ze dit uitgangspunt verder uit met de publicatie van een zeer interessant boek. Ze schreef dat samen met hoogleraar sportpsychologie Nico van Yperen. Ik las het met buitengewoon veel interesse.

Omgaan met oncontroleerbare factoren

Een van de kernbegrippen in ‘Winnen met je hoofd’ is ‘control the controllables’. Dat betekent volgens Bouwmeester óók: leren verdragen en accepteren van factoren waarover je geen controle hebt. Ook daarin heb je een keuze. "Je bepaalt zelf hoe je omgaat met die oncontroleerbare factoren. Dat kun je trainen. Je kunt leren om comfortabel te worden met het oncomfortabele gevoel van geen grip hebben op alles wat je zou willen beheersen", schrijft Bouwmeester.

Vanuit mijn eigen leiderschapspraktijk kom ik al langer tot een simpele constatering: het heeft geen enkele zin om je druk te maken over zaken die je toch niet kunt beïnvloeden. Ik schrijf daar uitgebreid over in mijn boek ‘Als je de lat lager legt ga je niet hoger springen’ (april 2023) en Dapper Leiderschap (2024). Daarin heb ik aandacht voor de kracht van waarden en overtuigingen. Thema’s die ook uitgebreid aan bod komen in ‘Winnen met je hoofd.’

Beeldvorming en werkelijkheid

In de praktijk van leiderschap betekent dit: minder energie steken in framing, beeldvorming en uitslagfetisjisme, en juist meer aandacht voor de kwaliteit van besluiten, processen en de manier waarop leiders omgaan met onzekerheid.

Van Yperen verbindt deze gedachte in het boek, dat hij samen met Bouwmeester schreef, aan een beroemde passage uit The Serenity Prayer van de Amerikaanse theoloog Reinhold Niebuhr:

Schenk mij kalmte om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen,
moed om te veranderen wat ik wel kan veranderen,
en wijsheid om het verschil hiertussen te zien.

Prachtige woorden. Zeer toepasbaar in de topsport, zoals Bouwmeester in haar carrière overtuigend heeft laten zien. Maar minstens zo relevant voor het succesvol leidinggeven aan bedrijven, instellingen en organisaties in een complexe omgeving. Het is niet voor niets dat voormalige TeamNL-atleten, eenmaal gestopt, veelgevraagd zijn als spreker en klankbord.

Inzichten voor leiders

Het boek van Bouwmeester en Van Yperen biedt tal van goede en interessante inzichten voor leiders. Een van de belangrijkste wat mij betreft: mentaal presteren is geen bijzaak, maar een kernonderdeel van vakmanschap en verantwoordelijkheid. Je hoeft niet een ‘geboren winnaar’ te zijn, maar je kunt wel ‘kampioen in leren en doorzetten’ worden. Een frame dat naadloos past bij bestuur en governance.

Uit Winnen met je hoofd destilleerde ik vier thema’s waar leiders buiten de topsport hun voordeel mee kunnen doen

1. Leren vóór winnen

Bouwmeester typeert zichzelf nadrukkelijk niet als talent dat altijd wint, maar als kampioen in leren en volhouden. Voor bestuurders verschuift de vraag dan van: hoe winnen we dit dossier? naar: hoe zorgen we dat deze organisatie uitblinkt in leren, evalueren en bijsturen? Ook wanneer de uitkomst tegenvalt.

2. Waar lekt de prestatie weg?

Van Yperen beschrijft prestatie als potentiële prestatie minus prestatieverlies. Dat verlies zit vaak in mentale ruis, druk, angst en onduidelijke doelen. De relevante bestuursvraag is dan: waar lekt onze potentiële prestatie weg door cultuur, politiek, rolverwarring of gebrek aan psychologische veiligheid?

3. Van afrekenen naar leren

Het boek sluit aan bij het denken over growth mindset: prestaties zijn ontwikkelbaar, falen is informatie. In een toezichthoudende context zie ik dat vaak terug in vergaderingen waarin fouten wat mij betreft ‘leerbronnen’ mogen zijn, geen munitie. Juist evaluaties die gericht zijn op vooruitgang in plaats van schuld.

4. Ritme brengt rust

In de topsport is er een vast ritme van doelen stellen, monitoren, reflecteren en bijstellen. Besturen kunnen dit vertalen naar jaar- en meerjarenplannen, expliciete reflectiemomenten op samenwerking en druk, en aandacht voor morele dilemma’s naast de klassieke KPI’s.

Trainen van leervermogen

Het organiseren van een topsportmentaliteit in organisaties wordt soms weggezet als cliché. Dat is, naar mijn overtuiging, een misverstand. Juist dit boek laat zien dat het niet gaat om winnen ten koste van alles, maar om het structureel trainen van leervermogen, veerkracht en mentale helderheid. In het eigen hoofd én in de bestuurskamer.

Misschien is januari wel de meest geschikte maand om de lessen van Marit Bouwmeester en Nico van Yperen ter harte te nemen. Niet om grootse ambities te etaleren, maar om rust te organiseren, scherp te kiezen en te accepteren dat niet alles maakbaar is. Haar ervaringen laten zien dat succes zelden ontstaat uit volledige controle, maar uit het vermogen om met onzekerheid om te gaan en verlies te reduceren.

Topsport als vergrootglas

Wat Bouwmeester uiteindelijk duidelijk maakt, is dat topsport geen uitzondering is, maar een vergrootglas voor de samenleving.

Succesvolle leiders onderscheiden zich niet doordat zij alles beheersen, maar doordat zij het lef hebben te leren, mentale ruis te organiseren en consequent te blijven investeren in het juiste proces vanuit waarden en de juiste overtuigingen. In hun eigen hoofd én in de bestuurskamer.

Ambitie zit dan niet in snelle overwinningen, maar in consistent volharden in het streven naar de gewenste uitkomsten.

Dag na dag.

Juist wanneer het schuurt.

In deze column wordt verwezen naar de volgende boeken:

1. Marit Bouwmeester & Nico van Yperen, Winnen met je hoofd (Golazo, 2025)
2. Gerard Dielessen, Als je de lat lager legt ga je niet hoger springen (Golazo, 2023)
3. Gerard Dielessen, Dapper Leiderschap (Golazo, 2024)