Vals Spel - Nieuw licht op sport, macht en geld

4 februari 2018 // Evenementen // Door: Frans Oosterwijk
Vals Spel - Nieuw licht op sport, macht en geld
Bert Wagendorp
Verdwijnt het spel uit de sport onder druk van macht en geld? Bestaat er nog wel sport zonder vals spel? Hoe kunnen we sport zijn traditioneel opvoedende taak teruggeven? Dat waren de centrale vragen van een debatbijeenkomst op 1 februari in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. Het debat vond plaats ter gelegenheid van het verschijnen van het essay Vals Spel van Bert Wagendorp. 

In zijn essay laat de auteur – journalist en columnist van de Volkskrant en schrijver van onder meer de bestseller Ventoux en Lance the rockopera – zijn licht schijnen op oorsprong en wezen van de topsport en daarmee verbonden fenomenen als doping, matchfixing en bestuurlijke corruptie. 
Wagendorp schreef Vals spel als onderdeel van de door de filosofen Coen Simon en Frank Meester bedachte reeks Nieuw Licht, waarbij Nederlandse denkers een klassieke tekst naar het heden trekken en onderzoeken hoe houdbaar de ideeën nog zijn. 

Sport beheerst de kolommen, niet door de schoonheid van het spel maar vanwege de met sport verbonden schandalen, miljoenentransfers en de verbeten jacht op winst en succes

In het geval van Vals Spel betreft die tekst het befaamde Homo Ludens van de Nederlandse historicus, filosoof en antropoloog Johan Huizinga, verschenen in 1938. In dat boek waarschuwde Huizinga dat door professionalisering van de sport het 'spel' verloren dreigt te gaan. Cruciaal citaat: 'In de sport hebben we te doen met een activiteit, die bewust en erkend is als spel, die evenwel is opgevoerd tot zulk een graad van technische organisatie, materiële uitrusting en wetenschappelijke doordachtheid, dat in haar collectieve en publieke uitoefening de eigenlijke stemming van het spel dreigt teloor te gaan.'

Parodie 

Een sterke analyse, en vandaag de dag zien we waartoe die ontwikkeling heeft geleid. Sport beheerst de kolommen, niet door de schoonheid van het spel maar vanwege de met sport verbonden schandalen, miljoenentransfers en de verbeten jacht op winst en succes. In Vals spel beschrijft Bert Wagendorp hoe topsport door doping en commercie is verworden tot een bijna pornografische parodie op de eerlijke krachtmeting die zij hoort te zijn en vraagt hij zich af of en hoe deze ontwikkeling kan worden gekeerd.

'Sport is de triomf van de ongelijkheid. Nergens treden fysieke verschillen zo prominent aan het licht en zijn ze zo beslissend als in de topsport', parafraseerde Wagendorp in zijn inleiding Tim Krabbé. 'Topsport draait om winnen, een sporter doet alles voor winst en zo is topsport synoniem geworden voor vals spel, voor list en bedrog, fraude en doping', voegde hij zelf aan toe. Maar het echte vals spel, meent Wagendorp, vindt niet op het veld plaats, maar daarbuiten, aan de bestuurstafel en in de vergaderzaal, in de vorm van matchfixing, corruptie en de verkoop van sport, door organisaties als FIFA en IOC, aan bedenkelijke, naar erkenning hunkerende regimes, zoals Rusland en Qatar in onze tijd, en het Duitsland van Hitler (Olympische Spelen 1936) en het Argentinië van Videla (WK voetbal 1978) in het verleden.

Commercieel getto

Wagendorp ging in Amsterdam in debat met Martine Prange, hoogleraar Filosofie van Mens, Cultuur en Samenleving (Tilburg School of Humanities) én voormalig voetbalprof en -international, en Maarten Ducrot, ex-wielerprof en tegenwoordig wielercommentator van de NOS.

Toen de semantische plooien waren gladgestreken – wanneer wordt spel sport? Is de mens van nature sportief of competitief? Kan een topsporter nog lol hebben in het spel? Is winnen het enige doel van sport? -  bleken de opponenten het vaker eens dan oneens. Al hadden ze dat niet altijd zelf in de gaten. Maarten Ducrot betitelde Wagendorp en de door hem beschreven topsportwerkelijkheid meerdere keren als 'cynisch', maar noemde zelf even zo vaak de moderne profwielrennerij 'door en door gecorrumpeerd'.

Hoe kunnen we het plezier in sport terugbrengen? Kan sport ooit weer de reine wereld worden die de jeugd kennis doet maken met de opvoedkundige waarde van winst en verlies?

De drie vonden elkaar met name in de afkeer van het internationale topvoetbal, met zijn voorgewende blessures, overtredingen en totale afwezigheid van fair play. 'Een commercieel getto van tattoo’s en ego’s', zo omschreef Prange de huidige Champions League. Ook maakten ze zich in gelijke mate zorgen om het feit dat de breedtesport in toenemende mate geďnfecteerd lijkt te zijn met de mores van de topsport. Wagendorp: 'In het amateurvoetbal zijn trainers, spelers en ouders soms net zo fanatiek en bezeten van winnen als in het profvoetbal.'  

De opvoedkundige waarde van sport

Is deze tendens nog te keren? Hoe kunnen we het plezier in sport terugbrengen? Kan sport ooit weer de reine wereld worden die de jeugd kennis doet maken met de opvoedkundige waarde van winst en verlies? Maarten Ducrot was somber, al was het maar omdat we nu eenmaal in een prestatiemaatschappij leven. 'Cultuur, muziek, onderwijs zijn ook steeds minder gericht op individuele expressie, en steeds meer op meetbare prestaties.' Toch zag hij ook hoopvolle tendensen. 'Een nieuwe, fris sport als snowboard is nog niet vergiftigd door de louter commerciële afrekening van winst en verlies.' 

'Dat dachten we vroeger van surfen ook', counterde Wagendorp. 'Totdat sponsors vonden dat er meer surfplanken verkocht moesten worden. Toen was het gedaan met de vriendelijke sfeer van deelnemen is belangrijker dan winnen, toen verdween het spel uit de sport en werd surfen net zo’n competitieve wereld als de andere sporten.'

Sport als entertainment

Commercialisering en nationalistische wedijver hebben de sport verminkt, maar verdere commercialisering kan haar paradoxaal genoeg ook naar veilige haven leiden, betoogde Wagendorp. 'In tennis en de Amerikaanse NBA hoor je zelden over doping, matchfixing of andere vormen van vals spel. Dat is geen toeval. Beter dan welke andere sport weet men daar dat imago alles is en dat vals spel daar afbreuk aan doet. In hun organisatie zijn tennis en basketbal uitgegroeid tot gesloten, van binnenuit gecontroleerde systemen. Ook in het tennis worden wedstrijden gefikst, en wie denkt dat basketballers geen doping gebruiken, steekt zijn kop in het zand. Het komt alleen nooit naar buiten, toppers worden uit de wind gehouden, want de show must go on. Zowel tennis als basketbal zijn uitgegroeid tot vermaaksindustrieën: er wordt op ongekend hoog niveau gesport, tegelijker zijn ze voor de buitenstaander, de journalistiek incluis, steeds ontoegankelijker geworden.'

In tennis en de Amerikaanse NBA hoor je zelden over doping, matchfixing of andere vormen van vals spel. Dat is geen toeval. Beter dan welke andere sport weet men daar dat imago alles is en dat vals spel daar afbreuk aan doet

Die ontwikkeling naar gesloten systemen, bestuurd en geregisseerd door de sport zelf, waar imago alles is en vals spel wordt weggepoetst, ontwaart Wagendorp ook in andere sporten, voetbal voorop. 'Sport wordt entertainment, en zolang het publiek er van op aan kan dat sport nog steeds een arena is en er gestreden wordt op het scherpst van de snede, zal niemand bezwaar maken. Veel mensen hebben toch al nooit veel op gehad met doping en ander slecht nieuws.'

Dalende bezoek- en kijkcijfers

Hier lijkt Wagendorp zich toch enigszins schuldig te maken aan selectieve waarneming. Tennis en basketbal hebben inderdaad weinig te lijden van dopingschandalen, maar American Football, ijshockey en honkbal, evenzeer bestuurd als gesloten systemen, juist wel. American Football heeft bovendien nog een probleem: veel ex-spelers hebben na hun carričre vanwege het keiharde spel te lijden van de progressieve hersenziekte CTE, leidend tot concentratie- en geheugenproblemen en erger. Als de sport niet verandert, lijkt ze op termijn eerder haar ondergang tegemoet te gaan dan voort te bestaan als gelikt entertainment.

Prange was pessimistischer dan Wagendorp. 'Ik denk eerder dat mensen zich van de topsport gaan afkeren. Het voetbal kampt nu al met dalende bezoek- en kijkcijfers. Als daar wat intensiever op doping wordt gecontroleerd en meer spelers tegen de lamp lopen, dan houden ze het helemaal voor gezien. Zo’n WK voetbal in Rusland en Qatar: ik ben ervan overtuigd dat dat mensen ook de stadions uit jaagt.'

Foto: YouTube

Verplicht Verplicht
Verplicht


Verplicht

Reload Image
  • Nog geen reacties aanwezig.

Laatste nieuws

19 september 2018
Pijl
In het hele land zijn initiatieven om ouderen meer aan ...
19 september 2018 // Overheid
18 september 2018
Ode aan de Sportvereniging door Pieter Winsemius:
Pijl
In het vakblad Sport & Strategie (editie 3-2018) laten we een klaroenstoot klinken en...
18 september 2018 // Bonden
17 september 2018
Healthy Football League laat fans strijden om titel 'Gezondste club van Europa'
Pijl
De UEFA maakte afgelopen week bekend te denken over een ...
17 september 2018 // Voetbal

Partnernieuws

Accres Accres maakt sportaccommodaties gemeente Apeldoorn duurzamer
Agterberg Vacature: Uitvoerder Cultuurtechniek-Sport bij Agterberg B.V.
Veiligesportvloer.nl De sportieve robot van Ace: een ‘schone’ investering in dubbel opzicht
Fontys Economische Hogeschool Tilburg (SPECO) Arko Sports Media en Fontys Economische Hogeschool Tilburg (SPECO) verlenge...
Neptunus Etagehal bouwen op een berghelling: de uitdaging van tijdelijke accommodati...
Werkenindesport.nl Nieuwe vacatures in de sport bij: KNSB, Gemeente Dordrecht en Instituut Spo...
ATPI Sports Events Van vliegtuigstoel tot gouden plak
Sportgeneeskunde Nederland Anne Benjaminse en Nick van der Horst winnen TulipMed Prijs 2016
NOC*NSF Ferrero en NOC*NSF lanceren actieplan om sportplezier bij kinderen te vergr...
Jongeren Op Gezond Gewicht Winning Serve met Team:Fit bij het Ricoh Open
TDE Triple Double en E-sites bundelen krachten in nieuw digitaal bureau TDE
Improve Your Business English Droombaan in het buitenland?