‘Weten betekent niet dat je het ook kúnt’

28 december 2017 // Opinie // Door: Nico van Yperen
‘Weten betekent niet dat je het ook kúnt’
Sportpsychologisch is zo’n Olympisch Kwalificatie Toernooi (OKT) schaatsen razend interessant: hoe prepareer je je als topschaatser om op het beslissende moment top te zijn? Dat je je, op het moment dat het echt moet, kunt richten op datgene wat je moet doen: hard schaatsen en het best mogelijke resultaat neerzetten. 

Dat kun je realiseren allereerst door training en de juiste fysieke voorbereiding, maar vooral ook door je op het moment suprême niet te laten afleiden door allerlei interne of externe factoren. Dat het OKT de allesbepalende selectie voor de Olympische Spelen is, is zo’n externe factor. Dan kunnen gedachten opduiken als: nu moet ik het doen, als ik het nu niet laat zien, dan…. Of: nu moet ik de perfecte race neerzetten, als ik een misslag maak, gaat het mis. Dat zijn bijna niet te vermijden gedachten. 

Het is de kern van de sportpsychologie: hoe kun je je, ondanks dergelijke gedachten, ondanks nervositeit en emoties en gevoelens die je niet wilt hebben maar die er toch zijn, toch volledig richten op datgene wat je moet doen. Iedereen weet wat je op dat moment moet doet: je concentreren, je inzetten. Maar weten betekent niet dat je het ook kúnt. Net als een mooie schaatsslag hebben of soepel door de bocht gaan, is dat een mentale vaardigheid die je moet oefenen, zodat je haar kunt toepassen op het moment dat het moet. 

Daarnaast doe ik onderzoek waarmee ik een bijdrage wil leveren aan het besef dat mentale factoren als zelfvertrouwen, doelen stellen, keuzes maken, structuur aanbrengen, doorzetten en loslaten, alomtegenwoordig en minder mysterieus zijn dan vaak wordt gedacht

Op zo’n OKT staan veel belangen op het spel. Maar dat is topsport en het is niet erg atleten daaraan bloot te stellen. Sterker nog, het is alleen maar goed om te leren presteren onder druk. Wat beleidsmakers wel goed in de gaten moet houden is dat er genoeg tijd moet zitten tussen het vlammen op een OKT en vlammen op de Olympische Spelen. Het mag niet zo zijn dat een schaatser al zijn kruit verschiet op het OKT en niet tijdig herstelt voor de Spelen. Er zitten ruim zes weken tussen beide toernooien. Ik ben geen sportfysioloog, maar volgens mij is dat genoeg om na het OKT toe te bouwen naar de echte piek bij de Spelen.

Hoe kan talent en creativiteit herkend worden, welke psychologische factoren zijn van invloed op het optimaal kunnen presteren, hoe kunnen de mentale aspecten van sport en presteren verder gestimuleerd worden? Dat zijn de vragen die centraal staan in de nieuwe leerstoel Sport & Performance Psychology die ik als eerste mag bekleden.

Sportieve universiteit

Als hoogleraar geef ik Engelstalige colleges Sport and Performance Psychology in de Bachelor opleiding Psychologie en Competence and Motivation in de master Talent Development & Creativity. Daarnaast doe ik onderzoek waarmee ik een bijdrage wil leveren aan het besef dat mentale factoren als zelfvertrouwen, doelen stellen, keuzes maken, structuur aanbrengen, doorzetten en loslaten, alomtegenwoordig en minder mysterieus zijn dan vaak wordt gedacht. En aan het feit dat dergelijke vaardigheden trainbaar zijn, net als technische en tactische vaardigheden. Dat geldt niet alleen voor topsporters, maar voor iedereen die het beste in zichzelf naar boven te halen, ongeacht niveau. Dat onderzoek doe ik in het veld, maar ook door in het lab competitieve situaties te creëren, bijvoorbeeld tussen twee roeiers, of door mensen op spelcomputers met elkaar in competitie te laten gaan, ze onder druk zetten en dan te kijken in hoeverre hun vaardigheden stand houden.

De leerstoel maakt deel uit van het Sports Science Institute Groningen (SSIG), een samenwerking tussen de Rijksuniversiteit Groningen, het UMC Groningen, de gemeente Groningen en de Hanze Hogeschool. Daarnaast heeft SSIG allerlei partners en samenwerkingen in het land, waaronder met NOC*NSF. Ik zit namens de RUG ook in managementteam van SSIG. Dat team komt regelmatig bij elkaar om allerlei zaken m.b.t. onderzoek en onderwijs op sportgebied te bespreken, want Groningen wil zich graag manifesteren als een sportieve universiteit. Niet alleen doen we vanuit psychologie, economie, geneeskunde etc. veel onderzoek naar sport-gerelateerde onderwerpen, maar we willen ook graag sportieve studenten aantrekken. 

Ik schrijf over thema’s en onderwerpen als: hoe win je? Wat is het verschil tussen winnen en niet-verliezen? Wat doen kampioenen? Hoe blijf je rustig? Hoe ga je om met prestatiedruk?

Als topsporters gaan studeren, op hbo-of wo-niveau, dan moeten ze in Groningen een studie kunnen beginnen waarbij rekening wordt gehouden met hun sportieve ambities. SSGI wil dat faciliteren, onder meer door als één loket naar buiten toe zichtbaar te zijn. Studenten kunnen terecht bij de hbo-opleidingen bij de Hanze en de verschillende wo-opleidingen bij de universiteit. Bij Talent Development & Creativity kunnen de mensen terecht die in psychologie zijn geïnteresseerd. Bij de faculteit bewegingswetenschappen van het UMCG de meer fysiologisch geïnteresseerden, bij geneeskunde degenen die sportgeneeskunde willen studeren, en bij de faculteit Economie en Bedrijfskunde kunnen studenten terecht die zich willen bezighouden met sporteconomie. Sport zit in Groningen dus op verschillende faculteiten, maar geïntegreerd via het SSIG.

Wetenschapper

Ik ben wetenschapper dus nee, ik heb nooit als sportpsycholoog in de praktijk van de topsport gewerkt. Bij een commerciële schaatsploeg bijvoorbeeld of via een ander systematisch traject bij team of bond. Dat zou ook niet kunnen, daar heb ik met mijn onderwijs- en onderzoekstaken ook helemaal geen tijd voor. Maar ik heb vanzelfsprekend contacten met trainers en sporters, vooral in het kader van onderzoek en onderwijs, ben zelf een actieve, competitieve sporter in een breed scala aan sporten en op een redelijk niveau en schrijf regelmatig over de psychologie van sport en presteren op het SportScience.blog. Ik schrijf over thema’s en onderwerpen als: hoe win je? Wat is het verschil tussen winnen en niet-verliezen? Wat doen kampioenen? Hoe blijf je rustig? Hoe ga je om met prestatiedruk? 

Ook verbind ik actuele (sport)gebeurtenissen aan wetenschappelijke inzichten, bijvoorbeeld teamgeest van nationale elftallen/teams, de rol van ouders en sporttalenten, en de motivatie van een topsporter als Ranomi Kromowidjojo om te blijven presteren. Zo probeer ik de theorie over mentale aspecten van sport en presteren voor een breed geïnteresseerd publiek toegankelijk te maken.

Ik denk niet dat je tegelijkertijd praktiserend sportpsycholoog kunt zijn en wetenschapper en onderzoeker op internationaal academisch niveau

Is het een gemis, dat gebrek aan praktijkervaring? Moeilijk te zeggen. Je moet natuurlijk wel goed op de hoogte zijn van wat er speelt. En je moet weten, vanuit eigen ervaring, wat het is om onder druk te presteren. Mijn sportblog wordt veel gelezen, ook door sporters, trainers en bestuurders in de topsport. Ik krijg veel goede reacties. Dat is wat mij betreft een prima indicatie dat ik weet waar ik het over heb. Bovendien: het een doen gaat vaak ten koste van het andere. Ik denk niet dat je tegelijkertijd praktiserend sportpsycholoog kunt zijn en wetenschapper en onderzoeker op internationaal academisch niveau.

De kern van sportpsychologie is namelijk ook dat ze heel erg individueel is, vooral op topniveau. Het zijn vaak heel specifieke dingen die spelen. Werken met sporter A zegt vaak niets over wat je met sporter B kunt doen. Want daar spelen weer heel andere, eigen dingen. Algemener gesteld: wat voor de een geldt, kan ook gelden voor anderen, maar vaak ook niet. In die zin kan werken in de praktijk je in de weg staan, omdat je gedachten dan heel erg worden gestuurd door de concrete voorbeelden waarmee je te maken krijgt. Dan kan het moeilijk zijn er weer bovenuit te stijgen en het grote plaatje te blijven zien.

Onprettig rolconflict

Associatie met concrete personen, groepen of ploegen zou bovendien mijn onafhankelijkheid niet ten goede komen. Die mensen zullen er immers niet blij mee zijn wanneer ik bepaalde gedachten of inzichten waarvan ik denk of waarvan onderzoek heeft aangetoond dat ze juist of goed zijn, publiek maak. Ze zullen liever hebben dat ik die inzichten exclusief voor hen reserveer. Dat is vanuit hun perspectief goed te begrijpen, maar creëert voor mij een onprettig rolconflict. Dus blijf ik liever wat meer op afstand. Zodat ik onafhankelijk ben van alles en iedereen en -wetenschappelijk onderbouwd- dingen kan zeggen en inzichten verspreiden waar iedereen iets mee kan.

  • Nico
    Door: Nico van Yperen
    Met ingang van 1 december 2017 bekleedt Nico van Yperen de nieuwe leerstoel Sport & Performance Psychology aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Daarmee is hij de eerste hoogleraar in Nederland die zich primair richt op de psychologie van sport en presteren.


    Pijl
Verplicht Verplicht
Verplicht


Verplicht

Reload Image
  • Nog geen reacties aanwezig.

Opiniemakers

Tim Takken
3 december 2015
Pijl
Tim Takken is als Senior Wetenschapper/Medisch Fysioloog verbonden aan Het Kinderbewegings...
Sjoerd Hamburger
27 augustus 2014
Atletencommissie wereldroeibond FISA
Pijl
Sjoerd Hamburger (31) is lid van de atletencommissie van de wereldroeibond FISA, bestuur...
Jolanda Jansen
12 januari 2015
Directeur Ahoy Rotterdam
Pijl
Directeur Ahoy Rotterdam, organisator van o.a. ABN AMRO World Tennis Tournament en Ze...

Laatste nieuws

21 juli 2018
Droombaan in het buitenland?
Pijl
Eén van de vele fantastische aspecten van sport is de natuurlijke manier waarop he...
21 juli 2018 // Ondernemerschap
20 juli 2018
Criminele weldoeners dringen sportclubs binnen om imago op te poetsen
Pijl
Een op de drie gemeenten kampt met criminele weldoeners. Zij gebruiken hun illegaal verkre...
20 juli 2018 // Voetbal
18 juli 2018
Met Walk Challenge 2020 geeft KWBN de wandelsport een olympisch tintje
Pijl
Na een afwezigheid van zes jaar keert de Walk Challenge terug op de agenda van de avontuur...
18 juli 2018 // Bonden

Partnernieuws

Agterberg Vacature: Uitvoerder Cultuurtechniek-Sport bij Agterberg B.V.
Veiligesportvloer.nl De sportieve robot van Ace: een ‘schone’ investering in dubbel opzicht
Fontys Economische Hogeschool Tilburg (SPECO) Arko Sports Media en Fontys Economische Hogeschool Tilburg (SPECO) verlenge...
Neptunus Etagehal bouwen op een berghelling: de uitdaging van tijdelijke accommodati...
Werkenindesport.nl Nieuwe vacatures in de sport bij: KNLTB, Jeugdfonds Sport en KNHS
ATPI Sports Events Van vliegtuigstoel tot gouden plak
Sportgeneeskunde Nederland Anne Benjaminse en Nick van der Horst winnen TulipMed Prijs 2016
NOC*NSF Ferrero en NOC*NSF lanceren actieplan om sportplezier bij kinderen te vergr...
Jongeren Op Gezond Gewicht Winning Serve met Team:Fit bij het Ricoh Open
TDE Triple Double en E-sites bundelen krachten in nieuw digitaal bureau TDE
Improve Your Business English Droombaan in het buitenland?
Accres