Sport als spiegel van ons dagelijkse leven

17 november 2015 // De Klassieker // Door: Loek Groot
Sport als spiegel van ons dagelijkse leven
Mijn favoriet is het boek 'Man, Play, and Games' van Roger Caillois (1961). Ik heb dit boek in 1993 gelezen, toen ik filosofie studeerde aan de K.U. Leuven en alles wat ik sindsdien heb geschreven over (top)sport en samenleving is schatplichtig aan dit boek. Ik ga de lezer tot dit boek proberen te verleiden door veel citaten te gebruiken. 

In de serie De Klassieker schrijven sportwetenschappers over het (sport)wetenschappelijke boek dat in meer of mindere mate hun bijbel is geworden. Waaraan ze inzichten en overtuigingen ontlenen die ze elders niet vonden en die ze nu nog steeds met zich meedragen. In deze bijdrage geeft Loek Groot zijn inzicht op de klassiekers. De volgende aflevering verschijnt over twee weken.

De centrale stelling is dat "... games are largely dependent upon the cultures in which they are practiced. They affect their preferences, prolong their customs, and reflect their beliefs... [One can posit] a truly reciprocal relationship between a society and the games it likes to play.” (C, 82). Kortom, de spellen en sporten die in een land populair zijn vertellen veel over het land zelf. Caillois onderscheidt vier spelcategorieën en twee polen waarbinnen spelen zich situeren: "I am proposing a division into four main rubrics, depending upon whether, in the games under consideration, the role of competition, chance, simulation, or vertigo is dominant. I call these agôn, alea, mimicry, and ilinx, respectiviely... One plays football, billiards, or chess (agôn); roulette or a lottery (alea); pirate, Nero, or Hamlet (mimicry); or one produces in oneself, by a rapid whirling or falling movement, a state of dizziness and disorder (ilinx).” (C, 12).

The game of living

Volgens Caillois zijn er twee koppels, te weten de combinatie van agôn (competitie) met alea (kans) en de combinatie van mimicry met vertigo die uiterst vruchtbaar zijn. Caillois gaat nu de stelling aan dat in sommige samenlevingen de sociale cohesie gefundeerd is in praktijken die beantwoorden aan het koppel mimicry-vertigo, terwijl onze beschaving wordt gedomineerd door praktijken die beantwoorden aan het koppel agôn-alea: "Some primitieve societies, which I prefer to call 'Dionysian', be they Australian, American, or African, are societies ruled equally by masks and possession, i.e. by mimicry and ilinx. Conversely, the Incas, Assyrians, Chinese, or Romans are orderly societies with offices, careers, codes, and ready-reckoners, with fixed and hierarchical privileges in which agôn and alea, i.e. merit and hereditary, seem to be the chief complementary elements of the game of living. In contrast to the primitive, these are ‘rational’. In the first type there are simulation and vertigo or pantomime and ectasy which assure the intensity and, as a consequence, the cohesion of social life. In the second type, the social nexus consists of compromise, of an implied reckoning between hereditary, which is a kind of chance, and capacity, which presupposes evaluation and competition.” (C, 87). 

Fair play

De vruchtbaarheid van het koppel agôn-alea ligt in de overeenkomst van de condities van het spel en in de complementariteit. De overeenkomst betreft de kansgelijkheid ofwel een enscenering zodat in principe ieder een gelijke kans heeft om te kunnen winnen of slagen. Bij beide vormen wordt fair play onder ideale condities nagestreefd, doch op een verschillende manier. Bij competities openbaart dit aspect zich in gelijke startposities, of soms zelfs handicaps om deze gelijkheid kunstmatig te herstellen; bij kansspelen moet ieder lot een gelijke kans op winst hebben. De complementariteit betreft de wijze waarop de winnaar wordt geselecteerd. Bij competitie is dit op basis van een gedemonstreerde vaardigheid, bij het kansspel wijst het lot de winnaar aan. Voor de oude Grieken was de selectie van politici d.m.v. het lot een volkomen geaccepteerde en perfect egalitaire procedure, terwijl het bovendien zeer effectief was in het voorkomen van vriendjespolitiek. Andere functies echter, zoals generaals en kapiteins, werden niet door het lot aangewezen, maar door gedemonsteerde vaardigheid. Beide selectiemethoden vullen elkaar aan: "It demonstates that they are contrasting but complementary solutions to a unique problem - that all start out equal. This may be accomplished by lot... provided they consent to a strictly passive attitude. Or, it may be achieved competitively if they are required to use their abilities to the utmost, thus providing indisputable proof of their excellence.” (C, 110).

Spiegel 

De eis van gelijkheid van condities en startpositie, de structurering door en de sterke binding aan regels, de verschillende wijze waarop de winnaar wordt geselecteerd en de tegenstelling tussen inspanning en resignatie vormen volgens Caillois de spiegel van ons dagelijks leven. Bijvoorbeeld de eis van gelijkheid van startpositie vinden we terug in het nastreven van kansengelijkheid, zoals een gelijk recht op onderwijs of positieve discriminatie. De structurering refereert naar alle activiteiten waar vaardigheden in het geding zijn en het wedstrijdelement refereert naar het competitieve element dat aanwezig is wanneer we ons meten met anderen. Het kanselement refereert naar de grote mate van contingentie die ondanks alles ons bestaan doordringt. Inkomen kan verworven worden door harde arbeid, of doordat het lot ons toelacht (erfenissen, natuurlijke talenten). Het voert te ver om alle parallellen hier te berde te brengen, maar Caillois is zeer uitgesproken over de voorrang van agôn boven alea in wat een rechtvaardig, verdiend, inkomen mag heten.

Identificatie met de superster 

 Ik wil afsluiten met naar mijn mening de mooiste passages in het boek, waarin Caillois de rol van de superster bespreekt. In de positie van de superster komen agôn en alea samen. De superster is iemand met een buitengewoon (natuurlijk) talent en een bewonderenswaardig doorzettingsvermogen, onderhevig aan concurrentie en afhankelijk van een grote dosis kans, toeval en geluk: "It is the reward of an extraordinary and mysterious convergence in which are compounded one's being magically gifted from infancy on, perseverance that no obstacle could discourage, and the ultimate test presented by the precarious but decisive opportunity met and seized without hesitation. The idol, for one, has visibly triumphed in an insidious, implacable, and confused competition, where success must come quickly - for these resources, which the most humble may have inherited and which may be the precarious lot of the poor, are time-bound; beauty fades, the voice cracks, muscles become flabby, and joints stiffen.” (C, 121). 

Maar misschien wel het belangrijkste van de positie van supersterren binnen onze samenleving is de identificatie van het publiek met de ster: "Identification is a degraded and diluted form of mimicry, the only one that can survive in a world dominated by the combination of merit and chance... Every soldier may carry a marshal's baton in his knapsack and be the most worthy to bear it, except that he may never become a marshal commanding batallions of mere soldiers. Chance, like merit, selects only a favored few. The majority remain frustrated... He may therefore choose to win indirectly, through identification with someone else, which is the only way in which all can triumph simultaneously without effort or chance or failure.” (C, 120). Dus niet alleen voor de superster worden agôn en alea verenigd (want de uitkomst van een spel is altijd ongewis), ook de toeschouwer ervaart dit in de identificatie en is tegelijk ontslagen van deelname: "They feel, despite everything, that they are represented by the manicurist elected Beauty Queen, by the sales girl entrusted with the heroine's role in a super production, by the shopkeeper's daughter winning the Tour de France, by the gas station attendant who basks in the limelight as a champion toreador.” (C, 121).  


















CAILLOIS, R., Man, Play, and Games, Thames and Hudson, New York, 1961.      


Foto: Flickr (CC) / Victoria Pickering

  • Loek
    Door: Loek Groot
    Loek Groot is universitair hoofddocent Economie van de publieke sector aan de Utrecht University School of Economics (U.S.E.). Zijn onderzoek richt zich op de interactie tussen sociale zekerheidsarrangementen en de arbeidsmarkt, met speciale aandacht voor het voorstel van een basisinkomen of negatieve inkomenstenbelasting. Zijn dissertatie Basic Income and Unemployment (1999) ontving het predicaat cum laude. Andere onderzoeksinteresse liggen op het terrein van milieu-economie en sporteconomie.


    Pijl
Verplicht Verplicht
Verplicht


Verplicht

Reload Image
  • Nog geen reacties aanwezig.

Feiten en achtergronden

In de serie De Klassieker schrijven sportwetenschappers over het (sport)wetenschappelijke boek dat in meer of mindere mate hun bijbel is geworden. Waaraan ze inzichten en overtuigingen ontlenen die ze elders niet vonden en die ze nu nog steeds met zich meedragen. In deze bijdrage geeft Loek Groot zijn inzicht op de klassiekers. De volgende aflevering verschijnt over twee weken.

Laatste nieuws

20 augustus 2017
Nieuwe vacatures in de sport bij: Sportief Capelle, China Plus en Wieleracademie
Pijl
Wie op zoek is naar een (nieuwe) baan in de sport of een openstaande vacature heeft, kan t...
20 augustus 2017 // Bonden
18 augustus 2017
De internationale sportweek van S&S: Hero de ster van de WK Atletiek
Pijl
Deze week sloot de competitie voor het Japanse publiek om de mascotte voor de Spelen in 20...
18 augustus 2017 // Buitenland
16 augustus 2017
Met de app FIT HAPPENS verandert de stad in een groot sportterrein
Pijl
Tijdens de Nationale Sportweek in september wordt de app FIT HAPPENS 010 officieel gelance...
16 augustus 2017 // Ondernemerschap

Partnernieuws

Arko Sports Media Arko Sports Media zoekt Junior Event Professional
Neptunus Etagehal bouwen op een berghelling: de uitdaging van tijdelijke accommodati...
Werkenindesport.nl Nieuwe vacatures in de sport bij: Sportief Capelle, China Plus en Wieleraca...
ATPI Sports Events Van vliegtuigstoel tot gouden plak
Sportgeneeskunde Nederland Anne Benjaminse en Nick van der Horst winnen TulipMed Prijs 2016
Fontys Economische Hogeschool Tilburg (SPECO) Tonny Pijnappels wint SPECO-award voor scriptie over identiteit van N.E.C.
NOC*NSF Ferrero en NOC*NSF lanceren actieplan om sportplezier bij kinderen te vergr...
Sport & Zaken European Company Games komen naar #Arnhem2021!
Jongeren Op Gezond Gewicht Winning Serve met Team:Fit bij het Ricoh Open
TDE Triple Double en E-sites bundelen krachten in nieuw digitaal bureau TDE
Hogeschool Rotterdam Opleiding SportMarketing & Management tekent samenwerkingsovereenkomst met ...